İnmemiş Testis (Kriptorşidizm) Nedir ve Tedavi Edilmezse Ne Olur?

İnmemiş testis veya kriptorşidizm, bir veya her iki testisin doğumda skrotuma (torba) inmemiş olması durumudur. Erkek bebeklerde en sık görülen genital anomalidir. Zamanında doğan bebeklerin yaklaşık yüzde 3'ünde, prematüre bebeklerin ise yüzde 30'unda görülebilir. Tedavi edilmezse ciddi komplikasyonlara yol açabilen bu durum, erken müdahale ile başarıyla düzeltilebilir.

Testisin Normal Gelişimi ve İnişi

Testisler gebeliğin erken döneminde karın içinde, böbreklerin yakınında gelişir. Gebeliğin ilerleyen aylarında testisler kademeli olarak aşağı doğru iner ve doğumdan önce kasık kanalından geçerek skrotuma ulaşır. Bu karmaşık süreç hormonlar ve anatomik yapılar tarafından yönlendirilir.

Testisin skrotumda bulunması önemlidir çünkü sperm üretimi vücut sıcaklığından birkaç derece düşük sıcaklıkta optimal şekilde gerçekleşir. Skrotum bu düşük sıcaklığı sağlar. Karın içinde kalan testis yüksek sıcaklığa maruz kalır ve bu durum sperm üretimini ve testis gelişimini olumsuz etkiler.

İnmemiş Testisin Nedenleri

İnmemiş testisin kesin nedeni çoğu vakada bilinmemektedir. Hormonal, genetik ve anatomik faktörlerin rol oynadığı düşünülmektedir. Erkeklik hormonlarındaki dengesizlikler testisin inişini engelleyebilir. Anatomik anormallikler de inişi mekanik olarak engelleyebilir.

Risk faktörleri arasında prematüre doğum öne çıkmaktadır. Erken doğan bebeklerde testisler inişi tamamlamadan dünyaya gelmiş olabilir. Düşük doğum ağırlığı da risk faktörüdür. Aile öyküsünde inmemiş testis varlığı genetik yatkınlığı gösterir.

Gebelik sırasında sigara veya alkol kullanımı, diyabet ve bazı hormonal bozukluklar inmemiş testis riskini artırabilir. Ancak çoğu vakada belirlenebilir bir neden yoktur.

Belirtiler ve Tanı

İnmemiş testis genellikle doğumdan hemen sonra yapılan fizik muayenede tespit edilir. Pediatrist bebeğin skrotumunu muayene ederek testislerin varlığını kontrol eder. Bir veya her iki testis skrotumda hissedilmiyorsa inmemiş testisten şüphelenilir.

Bazı bebeklerde testis doğumdan sonraki ilk aylarda kendiliğinden iner. Bu nedenle tanı genellikle 3-6 aylık dönemde kesinleştirilir. 6 aydan sonra spontan iniş nadirdir.

Fizik muayenede testis kasık kanalında hissedilebilir (palpabl) veya hiç hissedilemeyebilir (non-palpabl). Non-palpabl vakalarda testis karın içinde olabilir veya hiç gelişmemiş olabilir.

Ultrasonografi testisi kasık bölgesinde lokalize etmede yardımcı olabilir. Karın içi testisler için MR veya laparoskopi gerekebilir. Hormon testleri testis dokusunun varlığını değerlendirmede kullanılabilir.

Retraktil Testis Farkı

Retraktil testis, kremaster kasının aşırı aktivitesi nedeniyle testisin zaman zaman kasık kanalına çekilmesi durumudur. Bu durum inmemiş testisten farklıdır çünkü testis normal olarak skrotumda bulunur ve sadece refleks olarak geçici süre yukarı çekilir.

Retraktil testis genellikle tedavi gerektirmez ve ergenlikle birlikte düzelir. Ancak düzenli takip önemlidir çünkü bazı retraktil testisler zamanla "yükselen testis" halini alabilir.

Tedavi Yöntemleri

İnmemiş testis tedavisi genellikle cerrahi ile yapılır. Orkiopeksi adı verilen ameliyatta testis skrotuma indirilir ve sabitlenir. Bu ameliyat genellikle 6-12 ay arasında yapılması önerilir. Erken müdahale komplikasyon riskini azaltır.

Kasık kanalında bulunan testisler için tek aşamalı orkiopeksi yeterlidir. Karın içi testislerde iki aşamalı cerrahi gerekebilir veya laparoskopik yaklaşım tercih edilebilir. Ameliyat genellikle günübirlik yapılır ve iyileşme hızlıdır.

Hormon tedavisi (hCG veya GnRH) bazı ülkelerde denenmiş ancak başarı oranları düşüktür ve günümüzde rutin olarak önerilmemektedir. Cerrahi altın standart tedavi olmaya devam etmektedir.

Testis hiç gelişmemişse veya çok atrofik ise orşiektomi (testisin alınması) gerekebilir. Bu durumda kozmetik amaçlı testis protezi yerleştirilebilir.

Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Tedavi edilmeyen inmemiş testis ciddi komplikasyonlara yol açabilir. En önemli sonuç infertilitedir. Karın içinde kalan testis yüksek sıcaklığa maruz kalarak sperm üretim kapasitesini kaybeder. Tek taraflı vakalarda bile diğer testisin fonksiyonu da etkilenebilir.

Testis kanseri riski inmemiş testislerde normal testislere göre 4-10 kat daha yüksektir. Erken cerrahi düzeltme bu riski azaltır ancak tamamen ortadan kaldırmaz. Bu nedenle tedavi edilmiş hastalar bile ergenlik ve yetişkinlikte düzenli muayene edilmelidir.

Testis torsiyonu riski artmıştır. İnmemiş testisler daha mobil olduğundan torsiyon daha kolay gelişebilir. Torsiyon acil cerrahı gerektiren bir durumdur ve gecikilirse testis kaybına yol açar.

Kasık fıtığı inmemiş testisle sıklıkla birlikte görülür. Prosesus vaginalis açık kaldığında fıtık gelişebilir. Orkiopeksi sırasında fıtık da onarılır.

Psikolojik etkiler de göz ardı edilmemelidir. Boş skrotum çocuğun vücut imajını olumsuz etkileyebilir ve özgüven sorunlarına yol açabilir.

Takip ve Uzun Vadeli Bakım

Orkiopeksi sonrası düzenli takip önemlidir. Testisin skrotumda kaldığı ve büyümesinin normal olduğu kontrol edilir. Ergenlik döneminde testis boyutu ve fonksiyonu değerlendirilir.

Ergenlik ve yetişkinlikte düzenli testis muayenesi önerilir. Herhangi bir kitle veya anormallik saptanırsa derhal değerlendirilmelidir. Semen analizi fertilitenin değerlendirilmesinde yardımcıdır.

Sonuç

İnmemiş testis erken tanı ve tedavi ile başarıyla düzeltilebilen bir durumdur. 6-12 ay arasında yapılan cerrahi en iyi sonuçları verir. Tedavi edilmezse infertilite, testis kanseri ve diğer komplikasyonlar gelişebilir. Ebeveynler çocuklarının genital muayenelerini takip etmeli ve herhangi bir anormallik durumunda pediatrist veya çocuk ürolojisi uzmanına danışmalıdır.